DECYDUJĄCE WYDARZENIA
Carrie i Emma Buck w »Virginia Colony for the Epileptic and Feeble-Minded« przed procesem Buck v. Bell w Wirginii, listopad 1924 r. Zdjęcie: Arthur Howard Estabrook.
Archiwum Uniwersytetu w Albany, Uniwersytet Stanowy w Nowym Jorku.
Do 1933 r. w 30 stanach USA obowiązywały przepisy dotyczące sterylizacji. W 1927 r. Sąd Najwyższy USA orzekł, że leczenie niepłodności może być przeprowadzane wbrew woli osób, których dotyczy. Decydująca sprawa dotyczyła Amerykanki Carrie Buck, która bezskutecznie walczyła w sądzie przeciwko sterylizacji. Zasadniczo każdy mógł zostać wysterylizowany wbrew swojej woli.
Już na początku lat 30. XX wieku lekarze na całym świecie popierali eutanazję jako »wyzwolenie« od ciężkiej, nieuleczalnej choroby. W Danii i Czechosłowacji »bezbolesny sen śmierci« był już wtedy bezkarny. W Stanach Zjednoczonych lekarze domagali się wprowadzenia ustawy, która znosiłaby karalność »zabójstwa z litości«. Nazistowie wzięli to za przykład.
Fragment z W.W. Gregg: Prawo do zabijania. North American Review nr 237, 1934, s. 242.
Werner Catel, Szpital Uniwersytecki w Lipsku, ok. 1931 r.
Kopia ArEGL.
Pierwsze dziecko, które padło ofiarą »Eutanazji« z powodu upośledzenia, zmarło 25 lipca 1939 r. w wieku pięciu miesięcy. Niemowlę miało wadę fizyczną i było niedowidzące. Ojciec poprosił więc o zgodę na »Zabójstwo z litości«. Karl Brandt, lekarz Hitlera, zbadał dziecko, które urodziło się w Pomßen 20 lutego 1939 roku. Następnie został zamordowany w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Lipsku pod kierownictwem Wernera Catela.
Jesienią 1939 r. »Sonderkommando Lange« dokonało pierwszych zabójstw gazem na zlecenie policji bezpieczeństwa w poznańskim obozie koncentracyjnym w Forcie VII oraz w furgonetce gazowej pod kierownictwem berlińskiego Instytutu Medycyny Sądowej. Tlenkiem węgla zamordowano około 1200 pacjentów z sanatoriów Treskau-Owińsk, Poznań i Tiegenhof. 12 lub 13 grudnia 1939 r. Heinrich Himmler podjął decyzję o zastosowaniu tej metody do mordowania chorych w Rzeszy Niemieckiej.
Zdjęcie grupowe »Sonderkommando Lange«. Wymordowało ono tysiące polskich więźniów, a później także Żydów oraz Sinti i Romów w obozie zagłady Kulmhof.
Fundacja Pomnik Pomordowanych Żydów Europy.
Fragment pisma Wyższego Dowódcy SS i Policji do Namiestnika Rzeszy w Poznaniu Jakoba Sporrenberga do Wyższego Dowódcy SS i Policji Północny Wschód, 18 października 1940 r.
BArch NS 19/2576.
Realizacja mordowania chorych w Warthegau z »Centralnym Urzędem« i »Specjalnym Urzędem Stanu Cywilnego” pod kierownictwem Gauleitera Arthura Greisera stała się wzorem dla »Akcji T4«. W Warthegau, Gdańsku, Prusach Wschodnich i na Pomorzu mordowanie chorych było kontynuowane po próbnym gazowaniu. Oprócz „Sonderkommando Lange« zaangażowano również »Sonderkommando Eimann”. Wszyscy zaangażowani otrzymali nagrodę w wysokości 10 marek Rzeszy. Wielu z nich trafiło później do obozów zagłady.
List od Adolfa Hitlera z października 1939 r., datowany na 1 września 1939 r.
Kopia ArEGL.
To upoważnienie od Adolfa Hitlera zostało napisane w październiku 1939 roku i opatrzone datą wsteczną. Adolf Hitler wykorzystał je do usprawiedliwienia mordów na chorych, które miały miejsce w Polsce już od 1 września 1939 roku. Ponieważ »Ustawa o eutanazji« nie została przyjęta, Adolf Hitler wykorzystał ten list do stworzenia pseudo-prawnej podstawy dla różnych środków »Eutanazji« podczas II wojny światowej.
DECYDUJĄCE PRAWA I OBOWIĄZKI
Fragment protokołu z punktu 18 posiedzenia z dnia 14 lipca 1933 r. dotyczącego uchwalenia »Ustawy o zapobieganiu rodzeniu się potomstwa obciążonego chorobami dziedzicznymi«.
BArch R 43-II/720.
Ustawa o zapobieganiu dziedzicznym chorobom potomstwa została uchwalona 14 lipca 1933 r. i weszła w życie 1 stycznia 1934 r. Regulowała ona kwestię przymusowej sterylizacji. Tylko jedna osoba sprzeciwiła się projektowi ustawy podczas decydującego posiedzenia: wicekanclerz Franz von Papen domagał się, aby sterylizacja pozostała dobrowolna. Adolf Hitler zignorował tę opinię i nakazał przyjęcie ustawy zgodnie z propozycją Arthura Gütt, Ernsta Rüdina i Falka Ruttke.
Kobiety często były w ciąży, gdy miały zostać poddane sterylizacji. W 1935 r. »Ustawa o zapobieganiu dziedzicznie choremu potomstwu« została rozszerzona. Regulowała ona teraz również przymusową aborcję od szóstego miesiąca ciąży. W 1936 r. jako kolejny powód do sterylizacji uwzględniono »Nieprzystosowanie społeczne«.
Fragment projektu »Ustawy o zapobieganiu dziedzicznie choremu potomstwu« z dnia 26 czerwca 1935 r.
BArch R 43-II/720.
Rozporządzenie »Ustawy o zapobieganiu dziedzicznym chorobom potomstwa« z dnia 14 listopada 1944 r.
BArch R 43-II/722.
Po wypowiedzeniu wojny totalnej decyzje o sterylizacji miały być podejmowane tylko w nagłych przypadkach. Rząd Rzeszy miał nadzieję, że pozwoli to zaoszczędzić pieniądze, ponieważ pozostało tylko kilku lekarzy, a sale operacyjne były potrzebne dla rannych.
Raport prasowy: Całkowity wysiłek wojenny; tutaj: Ograniczenie realizacji »Ustawy o zapobieganiu dziedzicznie choremu potomstwu« z dnia 6 września 1944 r.
BArch R 36/1369.
Wyciąg z Reichsgesetzblatt nr 133 z 27 listopada 1933 r., strony 996 – 999.
Kopia ArEGL.
Ustawa z dnia 24 listopada 1933 r. przeciwko niebezpiecznym przestępcom oraz o środkach bezpieczeństwa i poprawczych wprowadziła bezpieczne umieszczenie w sanatorium i domu opieki. W § 42a (5) i § 42k jako karę przewidziano również »Emancypację niebezpiecznych przestępców moralnych« (kastrację).
Do 1933 r. nie istniał żaden organ rejestrujący chorych i zarządzający nimi. W czasach narodowego socjalizmu »Ustawa o standaryzacji systemu opieki zdrowotnej« po raz pierwszy utworzyła urzędy ds. zdrowia w całej Rzeszy. Do dziś są one powiązane z administracjami okręgowymi. Ich głównym zadaniem była wówczas »Rejestracja dziedziczno-biologiczna« i doradztwo w sprawach »Opieki dziedzicznej i rasowej«. Inne zadania były temu podporządkowane.
Wyciąg z Reichsgesetzblatt »Gesetz über die Vereinheitlichung des Gesundheitswesens« z dnia 3 lipca 1934 r.
Kopia ArEGL.
Fragment wykładu wygłoszonego 7 marca 1938 r. dla lekarzy Urzędu Zdrowia Publicznego w Lüneburgu na temat warunków zdrowotnych w mieście i powiecie Lüneburg.
NLA Hannover Hann. 138 Lüneburg Acc. 101/88 n. 275.
Już w marcu 1938 roku szef wydziału zdrowia w Lüneburgu ogłosił, że 80% chorych i ich rodzin zostało zarejestrowanych. Do tego czasu około osiem procent wszystkich osób ubiegających się o małżeństwo zostało odrzuconych z powodu dziedzicznego stanu zdrowia. Dyrektor chwalił się, że liczba ta znacznie przekracza średnią krajową.
Stanowiło to, że tylko osoby, które nie zostały uznane za cierpiące na chorobę dziedziczną, miały prawo do zawarcia małżeństwa. Decydującym czynnikiem było to, czy małżeństwo miało przynieść »Zdrowe« potomstwo. Jeśli ktoś został uznany za »Dziedzicznie chorego«, małżeństwo nie było dozwolone. Nawet sterylizacja nie prowadziła do późniejszej licencji małżeńskiej.
Fragment »Ustawy o ochronie zdrowia dziedzicznego narodu niemieckiego« z dnia 18 października 1935 r.
BArch R 43-II/722.
Fragment transkrypcji »Ustawy o wspomaganym umieraniu«, około 1939 r.
BArch R 96-I/2.
»Ustawa o eutanazji«, która została opracowana przed wybuchem II wojny światowej, ale nigdy nie została uchwalona, miała na celu uczynienie zabójstw osób chorych i niepełnosprawnych bezkarnymi. Aby umożliwić zamordowanie jak największej liczby osób za pomocą »Bezbolesnej eutanazji«, nawet wbrew woli ich krewnych, projekt ustawy przewidywał obowiązkowe zgłaszanie i nakaz umieszczenia w wyznaczonym sanatorium lub domu opieki.
Fragment »Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych Rzeszy w sprawie obowiązku zgłaszania dzieci z wadami rozwojowymi« z 18 sierpnia 1939 r.
NLA Hannover Nds. 721 Lüneburg Acc. 8/98 n. 3.
Przed wybuchem wojny planowano również zabijanie dzieci niepełnosprawnych. Aby to zrealizować, początkowo wprowadzono obowiązkową rejestrację tylko dla dzieci poniżej trzeciego roku życia. W 1941 roku obowiązek ten rozszerzono na młodzież do 16 roku życia. Rejestracja dzieci miała decydujące znaczenie dla ustalenia, czy zostaną one przymusowo umieszczone w nowo utworzonym »Specjalistycznym oddziale dziecięcym«, gdzie groziło im zamordowanie.
Niewypełniony formularz rejestracyjny dla osób dorosłych z chorobą.
BArch R 96-I/2.
Zgłoszenia dokonano za pomocą formularza. Pytano między innymi o to, jak długo dana osoba przebywa w instytucji i czy przyjmowała odwiedzających. Informacje te były niezbędne do oceny i podjęcia decyzji, czy dana osoba została wybrana do zamordowania.
Dekret o przeniesieniu umysłowo chorych Żydów, 30 sierpnia 1940 r. (kopia).
Główne archiwum Bethel. HAB BeKa1, 38.
Wiosną 1940 r. do »Centralnego Centrum Obsługi« przy Tiergartenstraße 4 (Berlin) należało zgłaszać przypadki uśmiercania żydowskich pacjentów. Minister Spraw Wewnętrznych Rzeszy, Wilhelm Frick, nakazał utworzenie w całej Rzeszy tak zwanych »centrów zbiórki« dla żydowskich pacjentów. Sanatorium i dom opieki w Wunstorf musiały utworzyć takie »Centrum zbiórki« dla regionów Hanoweru i Westfalii.
Herbert Linden z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Rzeszy wezwał wszystkie sanatoria i domy opieki w prowincji Hanower do zgłoszenia swoich pacjentów, którzy kwalifikowali się do zamordowania do 1 sierpnia 1940 roku. Dotyczyło to również pacjentów sanatorium i domu opieki w Lüneburgu.
Pismo ministra spraw wewnętrznych Rzeszy Herberta Lindena do prezydenta okręgu Osnabrück z 14 czerwca 1940 r.
NLA OSnabrück Rep. 430 Dez. 303 Akz. 19/56 n. 237.
»Chorych jest raczej zbyt wielu niż zbyt mało.«
Zdanie z pisma Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Rzeszy z dnia 26 lipca 1940 r.
NLA Hanover Hann. 155 Göttingen Acc. 58/83 n. 10.
Fragment dokumentacji medycznej Theodora Jenckela. Jego »Osłabienie umysłowe średniego stopnia« stało się w trakcie raportu »Schizofrenią«.
NLA Hannover Hann. 155 Lüneburg Acc. 2004/066 n. 07981.
Ponieważ raporty musiały być zgodne z wymogami Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Rzeszy, lekarz Rudolf Redepenning fałszował dokumentację medyczną. Zmienił początkową diagnozę lub dodał wpis »Schizofrenia«. W ten sposób instytucja w Lüneburgu zdołała zgłosić wymaganych 480 pacjentów.
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych Rzeszy z dnia 6 maja 1944 r. (kopia).
NLA Hannover Hann. 155 Lüneburg Acc. 56/83 Nr. 8/2.
Dekret ten stanowił, że niezdolni umysłowo robotnicy przymusowi mieli być »Przenoszeni« do instytucji znajdujących się poza terytorium Rzeszy. W tym celu należało zorganizować specjalne transporty. Aby to ułatwić, planowano utworzenie centralnych punktów zbiórki. Dekret był zatem decydującym warunkiem wstępnym dla utworzenia tak zwanych »Centrów zbiórki cudzoziemców«.
